Παράγοντες που επιδρούν στην εξάρτηση

Στην προσπάθεια κατανόησης των συμπεριφορών εθισμού, ερευνητές και θεωρητικοί με διαφορετικούς προσανατολισμούς έχουν διατυπώσει κατά καιρούς διάφορες θεωρίες και απόψεις, όπου η κάθε μία αξιολογεί διαφορετικά το ρόλο των παραγόντων που επιδρούν στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ατόμου και της ροπής του προς μια εξαρτητική συμπεριφορά.
Οι παράγοντες αυτοί μπορεί άλλοτε να αφορούν το ίδιο το άτομο, τους άλλους, την κοινωνία ή ακόμα και μια οργανική δυσλειτουργία.
Απομονώνοντας όμως και δίνοντας έμφαση αποκλειστικά σε ορισμένες αιτίες, υπάρχει αδυναμία να προσεγγιστεί η εξάρτηση ως ένα σύστημα στο οποίο αλληλεπιδρούν πολλοί και διαφορετικοί όροι.
Επειδή ακριβώς οι πρώτες συμπεριφορές εθισμού που απασχόλησαν την επιστημονική κοινότητα αφορούσαν την ουσιοεξάρτηση, αποτέλεσε και αποτελεί ένα διευρυμένο και καλομελετημένο πεδίο έρευνας, όπου θα χρησιμοποιηθεί ως όχημα κατανόησης στις όποιες αιτιολογικές προσεγγίσεις δόθηκαν για τη χρήση ουσιών.

Οι παράγοντες που σχετίζονται αιτιολογικά με τη χρήση αναφέρονται σε τρία επίπεδα. Το ατομικό (ηλικία, φύλο, προσωπικότητα, ψυχολογική κατάσταση ατόμου κ.α.), το μικροκοινωνικό (οικογένεια, φίλοι, ομότιμοι κ.α.), και το μακροκοινωνικό (κοινωνικές συνθήκες διαβίωσης, ποινική πρόβλεψη για συμπεριφορές χρήσης κ.α.).

Μια συμπεριφορά εξάρτησης είναι συνάρτηση πολλών παραγόντων, οι οποίοι μπορεί να σχετίζονται με ένα περιβάλλον που υπολειτουργεί ή με πρώιμα οδυνηρά βιώματα, τα οποία κάτω από ορισμένες συνθήκες και με ξεχωριστό για κάθε άτομο τρόπο, ενδέχεται να οδηγήσουν σε μια τέτοια επιλογή.
Υπάρχουν πολλαπλές επιρροές και ποικιλία παραγόντων που επιτρέπουν σε κάποιον να εμπλακεί με τις ουσίες.
Κάποιες από αυτές τις επιρροές δημιουργούν στο άτομο συνθήκες επικινδυνότητας αυξάνοντας τις πιθανότητες για μελλοντική ανάπτυξη εξαρτητικής συμπεριφοράς και κάποιες φαίνεται να λειτουργούν προστατευτικά.
Προφανώς, δεν επιλέγουν όλα τα άτομα να πειραματιστούν με ουσίες και από αυτούς που επιλέγουν να πειραματιστούν δεν προχωρούν όλοι σε κατάχρηση ή στην εξάρτηση.
Ένας άνθρωπος εκτίθεται σε πολυάριθμα γεγονότα ζωής πριν η απλή ή περιστασιακή χρήση μετατραπεί σε προβληματική συμπεριφορά για τον ίδιο και του γύρω του..
Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε ότι έχουμε μια ζυγαριά στην οποία από τη μία βρίσκονται οι προστατευτικοί παράγοντες και από την άλλη οι παράγοντες επικινδυνότητας.
Δεδομένου ότι όλοι έχουμε και από τους μεν και από τους δε, το ζητούμενο είναι να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα τους.
Τι σημαίνει, όμως, ότι ένας παράγοντας είναι επιβαρυντικός ή προστατευτικός;

Ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες και με ποιον τρόπο μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη στην σχέση ενός ατόμου με τις ουσίες;

Επιβαρυντικοί Παράγοντες (Risk Factors)
Ένας παράγοντας επικινδυνότητας είναι μια κατάσταση ή ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να αυξήσει την πιθανότητα χρήσης ή και κατάχρησης ουσιών. Είναι σημαντικό να γίνει κατανοητό ότι μιλάμε με πιθανότητες. Η ύπαρξη ενός συγκεκριμένου επιβαρυντικού παράγοντα αυξάνει την πιθανότητα για χρήση ή κατάχρηση, δεν την προκαλεί απαραίτητα. Οι παράγοντες κινδύνου καθιστούν το άτομο πιο ευάλωτο και λιγότερο έτοιμο να προστατεύσει τον εαυτό του, αφού αφορούν ελλείψεις, αδυναμίες ή δυσκολίες σε προσωπικό ή κοινωνικό επίπεδο.
Χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν αναφερόμαστε σε καταστάσεις κινδύνου, γιατί πολλά άτομα που φαίνεται να αντιμετωπίζουν κίνδυνο, ουδέποτε προχωρούν σε συμπεριφορά επικίνδυνη για τους εαυτούς τους ή για τους άλλους ή και αν εμπλέκονται φαίνεται να την εγκαταλείπουν πιο γρήγορα από τους άλλους. Αυτό σημαίνει ότι η κάθε περίπτωση χρήσης και εξάρτησης είναι μοναδική και ως τέτοια πρέπει να διερευνάται και να αντιμετωπίζεται.

Προστατευτικοί Παράγοντες (Protective Factors)
Αντίθετα, ένας προστατευτικός παράγοντας είναι μια κατάσταση ή ένα χαρακτηριστικό που μπορεί να μειώσει την πιθανότητα χρήσης ή και κατάχρησης ουσιών. Αφορούν, δηλαδή, τους παράγοντες εκείνους που ενδυναμώνουν το άτομο και μπορούν να αυξήσουν τις άμυνες του ώστε να απορρίψει ή να αποφύγει την επιλογή της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών.
Υποστηρίζεται ότι η ύπαρξη τέτοιων παραγόντων, οι οποίοι μπορεί να αφορούν προσωπικά και διαπροσωπικά στοιχεία, όπως και οικογενειακά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά, μπορούν να εμποδίσουν πλήθος αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών, μεταξύ των οποίων και η χρήση και κατάχρηση ουσιών.

Κατηγοριοποίηση Παραγόντων προστασίας και επικινδυνότητας

Αν και οι βιβλιογραφικές αναφορές διαφέρουν ως προς την κατηγοριοποίηση αυτών των παραγόντων, όλες σχεδόν αναφέρονται τόσο σε ατομικά χαρακτηριστικά, όσο και σε κοινωνικές συνθήκες και σχέσεις (οικογένεια, σχολείο, παρέες ομότιμων, ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον) που επιδρούν πάνω στο άτομο.

Οι κατηγορίες παραγόντων επικινδυνότητας και προστασίας θα μπορούσαν να κατηγοριοποιηθούν ως εξής:

Ατομικοί (Individual), όπως είναι η προσωπικότητα του ατόμου, η συμπεριφορά του και η ψυχολογική του κατάσταση

Κοινοτικοί-Κοινωνικοί (Community-Society), όπως η σύνδεση με την κοινότητα, την κοινωνία, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, οι νόμοι που επικρατούν στο κράτος.

Ομότιμων (Peers), οι οποίες σχετίζονται με δραστηριότητες που ένα παιδί έχει με τους φίλους του, νόρμες που επικρατούν στην παρέα, πρότυπα συμπεριφοράς, αν υπάρχει χρήση ουσιών.

Οικογενειακοί (Family), όπως είναι η οικογενειακή λειτουργικότητα, οι γονικές δεξιότητες, οι σχέσεις, η επικοινωνία στην οικογένεια.

Βιολογικοί (Biological), όπου αναφέρονται στον τρόπο δράσης του ανθρώπινου οργανισμού, την ουσία και τα χαρακτηριστικά της.

Η παραπάνω κατηγοριοποίηση δεν είναι ιεραρχική ‑εξάλλου οι ίδιοι οι παράγοντες αλληλεπιδρούν διαφορετικά στα άτομα. Αυτό συμβαίνει επειδή διαφέρουν ως προς την ένταση που εμφανίζονται, ως προς τα γενικά χαρακτηριστικά τους και λειτουργούν πολλές φορές συσσωρευτικά και ανάλογα επηρεάζουν το άτομο. Η χρονική στιγμή, επίσης, που εμφανίζεται κάποιος τέτοιος παράγοντας, καθώς και ο τρόπος πρόσληψης του από το άτομο παίζει σημαντικό ρόλο στο βαθμό που θα επηρεαστεί.

Αυτογνωσία
Θεραπευτικό κέντρο εξαρτημένων ατόμων
Τηλ 24ωρης επικοινωνίας : 2392023749 / 6932437237